بازانديشي ِ زبانِ فارسي
(ده مقاله)
داريوش آشوري
195 صفحه
چاپِ سوم 1382 (چاپِ اول 1372، ويراستِ دوم 1375)
نشر ِ مركز
1200 نسخه
1500 تومان
زبانِ فارسي و شيوهمند ساختن ِ آن در اين سالها دغدغهي افرادِ بسياري بوده و در اغلبِ موارد نيز سليقههاي شخصي و احساساتيگريهاي بيجا مانع ِ بهبودِ اوضاع شده است. عدهاي به نثر و زبانِ فارسي (با همهي آشفتگيهاي كنونياش) همچون مردهريگي تاريخي نگاه ميكنند كه بايد قداستاش را حفظ كرد و آن را همچون كاسهكوزهاي شكستني دور از دسترس قرار داد. عدهاي نيز با سهلگيري زياده از حد و جدي نگرفتن ِ قضيه در دام ِ شلخگي و بيبندوباريِ زباني ميافتند.
در اين ميان افرادي كه با روش ِ علمي و با ديدِ باز به مساله ميپردازند، داريوش آشوري جايگاهِ ويژهاي دارد. داريوش آشوري -- مترجم، نويسنده و پژوهشگر -- با جديت و باريكبيني ِ بياندازهي خود، يكي از داعيهدارانِ بهكردِ زبانِ فارسي است. او (كه مخصوصا با ترجمههاي دقيق ِ خود از كتابهاي نيچه در ايران شناخته شده است) هميشه و به شيوههاي گوناگون سعي داشته تا اهل ِ فرهنگِ كشور را متوجهِ اهميتِ مدرنسازي و اصلاح ِ زبان كند. آشوري عقيده دارد زبانِ مدرن يكي از لوازم ِ ضروري براي رويارويي با جهانِ مدرنِ امروز است؛ جهاني كه خود را از طريق ِ متنها و گفتمانها به ما عرضه ميكند و همسوشدن با انديشهها و دگرگونيهاي اين جهان، چارهاي جز داشتن ِ زباني متناسب و كارآمد ندارد.
بازانديشي ِ زبانِ فارسي حاصل ِ دلمشغوليهاي چندين سالهي آشوري است، مجموعه مقالاتي كه در سالهاي گوناگون منتشر شدهاند و پس از بازبيني در اين كتاب گرد آمدهاند. مطالبِ كتاب را ميتوان به دو بخش تقسيم كرد: بخشي كه به جنبههاي جامعهشناختي و تاريخي ِ زبانِ فارسي ميپردازد و بخشي كه ايدههايي براي نوسازي و اصلاح ِ آن در آن آمده است.
عنوانِ مقالههاي اين كتاب اينهاست: پيرامونِ نثر ِ فارسي و واژهسازي، پسوندِ "ايسم" و مسالهي برابريابي براي آن در فارسي، نگاهي ديگر به دگرديسي ِ زبانِ فارسي، روح ِ علمي و زبانِ علمي، بازانديشي ِ زبانِ فارسي، دگرگوني ِ واژگانِ فارسي، چند پيشنهاد دربارهي روش ِ نگارش و خطِ فارسي، زبانِ فارسي و كاركردهاي تازهي آن، علم و زبانِ علمي، سرهمنويسي و جدانويسي.
پيشنهادهاي ارائه شده در اين كتاب براي نويسندگان و مترجمان و بهويژه دستاندركارانِ نوشتار ِ فلسفي بسيار سودبخش خواهد بود و دستِ كم، ظرفيتها و توانمنديهاي زباني ِ ما را براي هماهنگ شدن با انديشههاي علمي و فلسفي ِ روز آشكار خواهد كرد.
داريوش آشوري در پيشگفتار ِ اين كتاب مينويسد:
بيگمان، ما هنوز در آغاز ِ راهِ گذار از برخوردِ عاطفي و احساساتي به برخوردِ تحليلي و عقلي با مسائل ِ اجتماعي و تاريخي خود هستيم كه مسالهي زبان نيز بيرون از آن نيست. و اگر اين مجموعه گامي در اين جهت باشد و ذهنهاي پژوهنده و جوينده را به برخوردِ جدي و سنجشگرانه در اين زمينه و دنبالهگيريِ اين بحث برانگيزد، كار ِ تكروانه و دشوار ِ نويسندهي آن پاداش ِ خود را دريافت كرده است.
(پيشگفتار، صفحهي 12)
سايتِ دكتر داريوش آشوري:
http://ashouri.malakut.org
مهدي علومي